ABD füzelerinin Venezuela’ya düştüğü ve ABD Lideri Donald Trump’ın Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu tutuklattığı bir periyotta ABD’li esaslı petrol şirketi Chevron, bu ülkedeki varlığının 100’üncü yılını kutluyor.
Chevron, şu anda Venezuela’da faaliyet gösteren tek büyük ABD’li petrol şirketi pozisyonunda. Şimdiden kesin olan da Venezuela’nın gelecekteki ekonomik kalkınmasında Chevron’un belirleyici bir rol oynayacağı.
Houston, Teksas’taki Rice Üniversitesi’ne bağlı Baker Enstitüsü’nde Latin Amerika güç siyaseti uzmanı olan Francisco J. Monaldi, Reuters’a yaptığı açıklamada, “Chevron, Venezuela’daki petrol piyasasının muhtemel bir açılmasından derhal faydalanabilir” diyor.
Büyük rezervler, düşük üretim
Venezuela, yaklaşık 300 milyar varil ile dünyadaki en büyük petrol rezervlerine sahip. Bu ölçü, dünya genelinde bilinen petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 17’sine denk geliyor.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’ne (OPEC) nazaran, ülke şu anda günde yaklaşık bir milyon varil petrol üretiyor. Bunun dörtte biri Chevron tarafından sağlanıyor.
Venezuela petrol sanayisinin gözbebeği: Jose Antonio Anzoategui sanayi parkı, petrol ve petrokimya tesisleriFotoğraf: Diego Giudice/IMAGO
OPEC datalarına nazaran ham petrol ihracatı 2015’te günde yaklaşık iki milyon varil iken 2021’de 500 bin varilin altına düştü. 2023’ten itibaren hudutlu bir toparlanma görülüyor. 2024’te günlük ihracat 655 bin varile ulaştı. Geçen yılın Kasım ayında ise 921 bin varile çıktı.
Monaldi, Aralık 2025’te DW’ye yaptığı açıklamada “Venezuela’daki petrol üretimindeki artışlar büyük ölçüde Chevron sayesinde gerçekleşti” demişti. Uzman, ABD’nin Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin akabinde Venezuela’ya yönelik sert yaptırımları kademeli olarak gevşetmesinin bu süreci mümkün kıldığını vurgulamıştı.
Chevron yaptırımlardan muaf
ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıkların Denetimi Ofisi (Office of Foreign Assets Control – OFAC), Kasım 2022’de Chevron’a Venezuela’daki ortak teşebbüslerinden ham petrol ihraç etmesi için özel müsaade verdi. Ekim 2025’te ise şirketin ülkede petrol üretmesine yine onay çıktı.
Bu gelişmeler Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu da o periyotta şad etti. Maduro, devlet televizyonu TeleSUR’da “Chevron 100 yıldır Venezuela’da faaliyet gösteriyor. Dileğim, burada önümüzdeki 100 yıl boyunca da problemsiz çalışmasıdır” açıklamasını yaptı.
ABD’nin 2019’da Venezuela devlet petrol şirketi PDVSA’ya yaptırım uygulamasından ve 2017’de ABD finans piyasalarına erişimi engellemesinden evvel ABD, Venezuela petrolünün en büyük alıcısıydı. Yaptırımların akabinde hem üretim hem de ihracat sert biçimde düştü.
Bajo Grande limanı yakınlarındaki Chevron’a ilişkin Ionic Anax tankeri, ABD yaptırımlarından muaf tutulmuş formda sefer hazırlığı yapıyorFotoğraf: Isaac Urrutia/REUTERS
Günümüzde Venezuela petrolünün en büyük alıcısı Çin. ABD Güç Enformasyon Yönetimi’nin (Energy Information Administration – EIA) tahliline nazaran 2023’te Venezuela petrol ihracatının yaklaşık üçte ikisi Çin’e, yüzde 23’ü ise ABD’ye gitti.
Hedef Çin mi?
Analistlere nazaran, ABD’nin Venezuela petrolüne yönelik genel ambargoyu sürdürmesinin nedenlerinden biri de bu olabilir. Donald Trump, 3 Ocak’ta yaptığı açıklamada, ambargonun tam kapsamıyla yürürlükte kalacağını söyledi. Bu durum bilhassa Çin’i etkiliyor; zira Pekin indirimli Venezuela petrolüne erişimini kaybediyor.
Ancak Çin, yatırımcı olarak Venezuela’dan zati yıllar evvel çekilmişti. Küresel Development Policy Center’ın raporuna nazaran China Development Bank ve Eximbank, 2016’dan bu yana Caracas’a yeni kredi vermiyor.
Çin-Latin Amerika bağları uzmanı Parsifal D’Sola Alvarado’ya nazaran bunun nedeni ABD yaptırımları değil. Alvarado, “Çinli yetkililer yolsuzluk ve kaynak israfından büyük hayal kırıklığı yaşadı. Bu yüzden yatırımlar ve krediler durduruldu” diyor.
Bogota ve Madrid merkezli Andrés Bello Vakfı’nın yöneticisi olan Alvarado, daha önce Venezuela muhalefet lideri Juan Guaido’nun ekibinde Çin’le bağlardan sorumluydu. Ona nazaran Caracas’ta mümkün bir rejim değişikliği bile Çin açısından büyük bir fark yaratmayacak.
Hugo Chávez devrinde kamulaştırma
Venezuela’daki kayıplar yalnızca Çinli şirketlerle hudutlu değil. ABD’li güç devleri de ülkeden ağır ziyanlarla çıktı.
ExxonMobil, 2007’de dönemin Devlet Başkanı Hugo Chávez’in ağır petrol projelerinde PDVSA’ya en az yüzde 60 iştirak kaidesi getirmesinin akabinde Venezuela’dan çekildi.
Chevron şirketinin, devlet şirketi PDVSA ile ortak teşebbüs olarak işletilen José Antonio Anzoategui de dahil olmak üzere, Venezuela’daki çeşitli rafineri komplekslerinde payı bulunuyorFotoğraf: Diego Giudice/IMAGO
ConocoPhillips de tıpkı kamulaştırma dalgasından etkilendi. Şirket, 2007’deki çekilmesinden bu yana Venezuela’ya karşı memleketler arası tahkim davaları yürütüyor.
Trump’tan Venezuela için yeni petrol hamlesi
Trump, Maduro’nun devrilmesinin akabinde Venezuela’da yeni bir petrol atılımı hedeflediğini açıkça lisana getiriyor. Trump, Cumartesi günü düzenlediği basın toplantısında “Büyük ABD’li petrol şirketlerimizi Venezuela’ya göndereceğiz. Milyarlarca dolar yatırım yapacaklar, harap olmuş petrol altyapısını onaracaklar ve para kazanmaya başlayacaklar” dedi.
ABD petrol ve gaz dalının en büyük lobi kuruluşlarından biri olan American Petroleum Institute (API) ise 4 Ocak’ta Reuters’a yaptığı birinci açıklamada daha temkinli bir lisan kullandı:
“Venezuela’daki gelişmeleri, global güç piyasalarına muhtemel tesirleriyle birlikte yakından izliyoruz.”
Chevron CEO’su Mike Wirth, Maduro’nun devrilmesinin akabinde şimdi kamuoyuna bir açıklama yapmadı. Fakat Kasım ayı sonunda Washington’daki ABD–Suudi Arabistan Yatırım Forumu’nda artan tansiyona değinmişti.
Bugün bu kelamlar adeta bir kehanet üzere duruyor:
“Biz uzun vadeli düşünüyoruz. Şartlar değiştiğinde orada olmak ve Venezuela iktisadının yine inşasına katkı sunmak istiyoruz.”
Chevron’un Venezuela’daki 100’üncü yıl kutlamaları için sahne hazır.
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın