Türkiye iktisadının klâsik üretim alanlarından biri ve yüz binlerce ailenin gelir kapısı olan dokumacılık ve hazır giysi bölümü, son birkaç yılda yüksek enflasyon nedeni ile oluşan maliyet ve kaynak sıkıntıları nedeni ile adeta ölüm-kalım savaşı verir hale geldi.
Son üç yılda daldaki 380 bin kişi işini kaybetti, sırf 2025 yılında 4 bin 500’den fazla şirket kapandı. 2026’ya büyük üretim ve istihdam kayıpları ile giren bölüm temsilcileri, hükümetin özel bir strateji ile Avrupa ülkelerinin ana tedarikçilerinden biri olan dokumacılık ve hazır giysi şirketlerini muhafazasını talep ediyor.
İhracat düşüyor, ithalat artıyor
Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) şimdiki bilgilerine nazaran, hazır giysi ve konfeksiyon ihracatı 2025’te bir evvelki yıla nazaran yüzde 6,3 düşüşle 16,8 milyar dolara geriledi. Birebir periyotta dokumacılık ve hususları ihracatı ise yüzde 0,8 kayıpla 9,4 milyar dolar oldu. Bununla birlikte 2025’te Türkiye’nin deri ve deri mamulleri ihracatı yüzde 5,3, halı ihracatı ise yüzde 1 geriledi.
Böylelikle Türkiye’nin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 13’ünü oluşturan emek ağır dokuma bölümlerindeki toplam ihracat kaybı 1,5 milyar dolar oldu.
Emek ağır dokuma kesimi de kan kaybediyor Fotoğraf: Ozan Kose/AFP
2025 prestijiyle kesiminin dünya hazır giysi pazarındaki hissesi 35 yıl sonra birinci sefer yüzde 3’ün altına düşerken Avrupa Birliği’ndeki (AB) hissesi ise 30 yıl sonra yüzde 5’in altına geriledi.
2025’te 4 bin 600 şirket kapandı
Bu sayı 2025’in tamamında 273,4 milyar dolarlık ihracata imza atan Türkiye için küçük bir kayıp. Lakin bilhassa dokumacılık ve hazır giysi dalında 400 bine dayanan istihdam kayıpları ve kepenek kapatmamak için ziyanına üretim ve ihracat yapan yüzlerce şirket düşünüldüğünde dünya pazarlarındaki rekabet gücü açısından alarm zillerinin çalmasına neden oluyor.
Öte yandan bu periyotta ihracat gerilerken ithalat artıyor. Türkiye’de enflasyonun süratle yükselişe geçtiği 2022’de 2,6 milyar dolar olan hazır giysi ve dokuma ithalatı, 2025 sonunda 5 milyar doları buldu. Bu durum, yerli üreticilerin iç piyasada da yerlerini yabancı firmalara kaptırmaya başladıklarını gösteriyor. TOBB datalarına nazaran, Ocak-Ekim 2025 devrinde dokuma ve hazır giysi bölümünde kepenk indiren şirket sayısı ise 4 bin 600’e ulaştı.
Peki milyonlarca ailenin geçimini sağladığı bu dal, 2026’da nasıl bir performans gösterecek?
“Kan kaybı 2026’da devam edecek”
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Hazır Giysi ve Konfeksiyon Sektör Meclis Başkanı Şeref Fayat, sektörde yaşanan aksilikler manasında 2026 yılının 2025’ten çok farklı olmayacağını söylüyor.
TOBB Hazır Giysi ve Konfeksiyon Sektör Meclis Başkanı Şeref FayatFotoğraf: privat
“2025’in tüm yıkıcı tesirleri devam edecek” diyen Fayat’a nazaran, iktisat idaresinin döviz kurunu baskılaması ve kredi maliyetlerindeki yüksek faizler devam ettiği sürece bölümdeki kan kaybı artarak sürecek. İhracat gelirlerindeki gerilemeden daha çok, ağır istihdam kayıplarına dikkat çeken Onur Fayat, “Son 3 yılda dokuma ve hazır giysideki istihdam kaybı 380 bini buldu” diyor.
“Sektörün takati kalmadı”
Sektör temsilcileri düze çıkabilmek için minimum fiyat takviyesinin yanı sıra, diğer adımlar için de Saray’ın kapısını çalmaya hazırlanıyor. İstihdam takviyesinin 6 bin liraya, taban fiyat takviyesinin 2 bin 500 TL’ye, döviz dönüşüm takviyesinin ise yüzde 10’a çıkarılmasını talep eden hazır giyimciler, Ankara’ya çıkarma yapmaya hazırlanıyor.
Önümüzdeki devirde Ankara ile ilgili komite kuracaklarını kaydeden İstanbul Hazır Giysi ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Lider Yardımcısı Mustafa Paşahan, “Bir ayağımız daima orada olmalı. Bölüm eskisi üzere değil, beklemeye tahammülü hiç yok. Şayet kurallar düzelirse hem ihracat hem de istihdam konusunda eski sayılara ulaşacağımıza inanıyorum. Artık tabanı gördük. Hazır giysi bölümünün takati kalmadı” diye konuşuyor.
Hükümet dayanağı işe fayda mı?
Hükümet, dokumacılık ve hazır giysi dalında yaşanan istihdam kaybına mani olabilmek için 2026’da yeni bir düzenlemeye gitti. 12 Aralık’ta Türkiye Patron Sendikaları Konfederasyonunun (TİSK) 29. Olağan Genel Konseyi’nde konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “KOBİ’lerimize çalışan başına aylık 2 bin 500 liralık takviyesi 2026’da 3 bin 500 liraya yükseltiyoruz. Büyük ölçekli firmalarımızı da programa dahil ediyoruz” diyerek, yeni uygulamayı duyurdu.
Özellikle emek ağır dallardaki işten çıkarmaları engellemek gayesiyle hayata geçirilen bu dayanağın değerli olduğunu lisana getiren Onur Fayat, “Hükümet böylece bize şöyle diyor: Siz istihdamınızı korursanız, daha çok emekçi çıkarmazsanız, 2026 için minimum fiyata yapılan yüzde 28 artırımın yüzde 12’sini ben veriyorum” diyor.
“İlk çeyrekteki gelişmeler belirleyici olacak”
Verilen bu dayanağın işe yarayıp yaramayacağının 2026’nın birinci çeyreğinde görüleceğini söz eden Fayat, “Önümüzdeki 2-3 aydaki gelişmelere nazaran, şirketler bu maliyet avantajını kullanarak isteyeceklerdir. Fakat asıl kıymetlisi yılın ikinci yarısında finansman maliyetlerinin düşmesi ve kurların hareketlenmesi ile görülebilir. Sonuçta Türkiye’de artık talep de geldi, biraz da rekabetçi olduk dememiz için 2027’yi beklememiz gerekecek üzere gözüküyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Bu gelişmelerin yaşanmaması halinde kesimde ithalat baskısının giderek artacağına işaret eden Fayat, “Korkunç bir dış ticaret açığı vermeye başladık. Yalnızca hazır giysi kesiminde değil, birçok dalda ithalatın değerli halde arttığı halde ihracatın artmadığı pozisyona geldik” diyor.
Ancak mevcut dayanakların ve hükümet siyasetlerinin dokuma ve hazır giysideki problemlere deva olmayacağını düşünenler de var.
“Kendi kendimizi kurtarmaya çalışıyoruz”
Merkez Bankası ve iktisat idaresinin uyguladığı siyasetlere bakıldığında enflasyondaki düşüşün sağlıklı olmadığını öne süren Ege Dokumacılık ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği (ETHİB) Lideri Jak Eskinazi, “Enflasyon niyete kadar üretim yapmamızı zorlaştıran bu siyasetlerin devam edeceğini söylüyorlar. Enflasyon şu anda düşüyor ancak bence sağlıklı olarak düşmüyor. Bizim bu yapılan siyasetlerden artık bir beklentimiz yok. Biz kendi kendimizi kurtarmaya çalışıyoruz” formunda konuşuyor.
Ege Dokuma ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği (ETHİB) Lideri Jak EskinaziFotoğraf: Privat
Hükümet kanadından gelen “katma bedelli üretime yönelin” formundaki açıklamaları da pahalandıran Eskinazi, bu tıp yorumların bölümdeki gerçeği yansıtmadığını lisana getiriyor. Dal olarak ortalama 1,5 dolara mal ettikleri eserleri 20 dolar düzeylerinde ihraç ettiklerini vurgulayan Eskinazi, şu görüşleri lisana getiriyor:
“Bizdeki katma kıymet pek çok sanayi dalında yok. Lakin bunun farkında değiller. Zannediyorlar ki yatırımı düşük olduğu için eserlerimizin katma kıymeti yok. Türkiye’de 60 milyar dolara yakın bir tekstil-konfeksiyon altyapısı var. Çok büyükler hariç hangi bölümde bu türlü bir altyapı var ki? Biz artık kendi pazarlarımızı korumak için kendi tahlillerimizi bulmak zorundayız. Artık biz bir şey beklemiyoruz, kendimiz yaratacağız pazarı.”
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın