ABD Lideri Donald Trump, Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun “ele geçirilmesinin” akabinde ülkede petrol üretiminin tekrar canlandırılması için ABD’li petrol şirketlerini Venezuela’ya göndereceğini açıkladı.
Venezuela hükümeti, ABD’nin düzenlediği askeri operasyonu ve Maduro’yu yakalamasını “Venezuela’nın stratejik kaynaklarını, bilhassa de petrol ve minerallerini ele geçirme” teşebbüsü olarak görüyor.
Venezuela, dünyada bilinen en büyük petrol rezervlerine sahip. Kalitesi düşük olan Venezuela petrolü çoğunlukla dizel, asfalt üzere yan eserler için kullanılsa da dünyadaki güç kaynakları açısından kritik değerde.
Venezuela’nın petrol rezervleri hangi seviyede?
Uluslararası Güç Ajansı’nın (IEA) 2023 bilgilerine nazaran, Venezuela 303 milyar varil ham petrol ile dünyada bilinen petrol rezervlerinin yüzde 17’sine sahip. Venezuela bu rezerv ile Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) önder ülkelerinden Suudi Arabistan’ın da önünde yer alıyor.
Ancak Venezuela’daki berbat idare, yolsuzluk, yetersiz altyapı ve uygulanan milletlerarası yaptırımlar nedeniyle petrol üretimi, kapasitenin çok altında kalıyor.
Rezervlerin büyük çoğunluğunu, ülkenin orta bölümlerinde yer alan Orinoco Kuşağı’ndaki petrol yatakları oluşturuyor. ABD Enerji Bakanlığı, bu bölgede petrol üretiminin değerli fakat teknik açıdan daha kolay olduğunu söylüyor.
Venezuela’da ne kadar petrol üretiliyor?
Venezuela, OPEC’in kurucuları ortasında yer alıyor. 1970’li yıllarda günde 3,5 milyon varil ham petrol üreten Venezuela, o devirde dünyadaki petrol üretiminin yüzde 7’sini karşılıyordu. Fakat ülkede petrol üretimi yıllar içinde düştü. 2010’lu yıllarda petrol üretimi günde 2 milyon varilin altına geriledi, geçen yıl ise ortalama günlük üretim 1,1 milyon varil olarak kaydedildi.
Venezuela’da Maracaibo Gölü’ndeki petrol üretim tesisleriFotoğraf: Jose Isaac Bula Urrutia/Eyepix/ZUMAPRESS/picture alliance
Uzmanlar, Venezuela’ya askeri müdahale sonrasında petrol üretiminin artırılmasının vakit alacağı görüşünde. Güç ve finans odaklı risk danışmanlığı şirketi Küresel Risk Management analisti Arne Lohmann Rasmussen, “Gelişmeler nihayetinde sahiden bir rejim değişikliğine neden olursa bu, vakitle piyasada petrolün de artmasına yol açabilir. Lakin üretimin yine toparlanması vakit alacaktır” diyor.
Avustralya merkezli tahlil ve danışmanlık şirketi MST Marquee’den Saul Kavonic de “Trump rejim değişikliğinde başarılı olur, yaptırımlar kaldırılır ve yabancı yatırımcılar ülkeye geri dönerse Venezuela’nın ihracatı da artabilir” değerlendirmesini yapıyor.
Venezuela’da petrolü kim üretiyor?
Venezuela, 1970’li yıllarda petrol kesimini devletleştirerek Venezuela Devlet Petrol Şirketi’ni (Petroleos de Venezuela S.A. – PDVSA) kurdu. 1990’lı yıllarda petrol bölümünün yabancı yatırımcılara açılması için birtakım adımlar atıldı.
Ancak 1999 yılında Hugo Chavez’in devlet başkanlığına seçilmesi sonrasında, bütün petrol projelerinde PDVSA’nın payların çoğunluğuna sahip olması zarurî tutuldu. PDVSA, üretimi artırmak için ABD’li Chevron, Çin Ulusal Petrol Şirketi, İtalyan Eni, Fransız Total ve Rus Rosneft üzere petrol şirketleriyle paydaşlıklar kurdu.
Trump’ın “petrolü bizden çaldılar” savının desteği ne?
1920’lerde ülkede birinci petrol yataklarının keşfedilmesi sonrasında ABD şirketleri ülkedeki petrolü çıkaracak tesisler kurdu. ABD’de kurulan birçok rafineride de Venezuela’dan gelen ham petrol işleniyordu. 2005 yılına kadar Venezuela, ABD’ye ayda yaklaşık 60 milyon varil ham petrol ihraç ediyordu. Venezuela açısından ABD en değerli pazardı. Fakat 2007 yılında dönemin sosyalist Devlet Başkanı Hugo Chavez’in petrol sanayisini kamulaştırması ve ABD şirketlerine el koyması durumu değiştirdi.
Chavez devrinde Chevron hariç tüm ABD’li şirketler Venezuela’dan çekildi.
ABD’nin en büyük petrol şirketi olan ExxonMobil’in varlıkları 2007 yılında Chavez tarafından kamulaştırılmıştı. ABD’li bir öbür şirket ConocoPhillips’in bu ülkedeki varlıkları da birebir biçimde kamulaştırıldı. Her iki şirket de milletlerarası tahkimde milyarlarca dolarlık tazminat kazandı, lakin Venezuela bu bedelleri ödemedi. Trump’ın sık sık lisana getirdiği “çalınan petrol” argümanının desteği da bu.
Trump, “Venezuela’da petrol sanayisini Amerikan yeteneği, azmi ve maharetiyle inşa ettik; sosyalist rejim ise bunu bizden çaldı” diyor.
Venezuela petrolünü hangi ülkeler satın alıyor?
ABD’nin son on yılda uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Venezuela, petrolü Çin’e satmaya başladı ve Çin en kıymetli pazar haline geldi.
PDVSA’nın eski Lider Yardımcısı Juan Szabo, Venezuela’nın günde yaklaşık 500 bin varil ham petrolü Çin ve öteki Asya ülkelerine daha düşük fiyata karaborsa olarak sattığını söylemişti.
Ancak 2022’de dönemin ABD Başkanı Joe Biden, Venezuela petrolünü ihraç edebilmesi için Chevron’a özel lisanslar verdi. Biden, Venezuela’ya yönelik yaptırımların hafifletilmesi manasına gelen bu atılım ile, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin akabinde global petrol piyasasında oluşan baskıyı dengelemeyi hedefliyordu.
Bu yılın Ekim ayında da Donald Trump idaresi, Chevron’a Venezuela’da petrol üretmesi için yeni bir lisans verdi.
Trump’ın petrol tankerlerine ambargo uygulaması, Venezuela üzerindeki baskıyı artırdıFotoğraf: DW
ABD Başkanı Trump’ın Aralık 2025’te ise Venezuela’ya yanaşan ve bu ülkeden kalkan tüm gemilere ambargo uygulayacağını açıklaması sonrasında, Venezuela’nın petrol ihracatı neredeyse durma noktasına geldi.
ABD’nin Venezuela petrolüne muhtaçlığı var mı?
ABD hâlihazırda dünyanın açık orta en büyük petrol üreticisi. Bu nedenle birinci bakışta Trump’ın Venezuela petrolünü neden bu kadar önemsediği anlaşılmayabilir.
Ancak sorun üretilen petrolün tipi. ABD’nin en önemli eseri hafif ham petrol; meğer bilhassa Meksika Körfezi kıyısındaki birçok rafineri, daha ağır ve ağır ham petrolü işlemek üzere donatılmış durumda. ABD büyük bir petrol üreticisi olsa da, bu rafinerileri işler tutabilmek için hâlâ Kanada ve Meksika üzere ülkelerden ağır ham petrol ithal ediyor.
ABD’li kesim temsilcileri, ülkedeki rafinerileri yerli petrolü işleyecek formda tekrar donatmanın ise milyarlarca dolara mâl olacağına ve bunun on yıllar süreceğini belirtiyor.
Venezuela’da, ABD rafinerilerinin muhtaçlık duyduğu dünyanın en büyük ağır ham petrol rezervleri bulunuyor. Bu da Venezuela petrolüne tekrar erişimi, ABD’li şirketler açısından son derece cazip hâle getiriyor.
Trump’ın müdahalesi hangi ABD şirketlerine yarayacak?
Özel lisanslar ile Venezuela’da faaliyetlerini sürdüren ve halihazırda burada 3 bin kişiyi istihdam eden Chevron, Trump’ın bu ülkeye müdahalesinden en açık ve en süratli kar sağlayacak şirket olarak görülüyor.
Trump, Chevron dışında öteki büyük ABD’li petrol şirketlerinin de ülkeye geri döneceğini açıkladı. Bu şirketler ortasında daha evvel buradaki varlıkları kamulaştırılan ExxonMobil ve ConocoPhillips de yer alabilir.
Maduro’nun devrilmesi Venezuela şirketi PDVSA’nın ABD’de sahip olduğu rafineri şirketi Citgo’nun akıbeti açısından da kritik. ABD’nin Citgo’ya ilişkin varlıkların denetimini ele geçirmeye yönelik yargı süreci uzun müddettir devam ediyor.
DW, Reuters, AFP/JD, SÖ, AS, MUK
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın