Sündüz Akkan 7 Ekim’den bu yana kar kış demeden çabucak her gün Tokat’ta Şık Makas fabrikasının önündeki direniş çadırına gidiyor, harekete katılıyor. Üç buçuk yıl çalıştığı şirketten maaşını lakin bu türlü alabildi. Artık tazminatını alabilmek için öteki emekçilerle birlikte uğraş ediyor. 46 yaşındaki Akkan “Kötü bir şey natürel ki; hak ettiğin şey için uğraş ediyorsun. Dilenci muamelesi görüyorsun” diyor.
Şık Makas emekçilerinin direnişi fabrika önüyle hudutlu değil. Türkiye’de ve dünyada Zara, Levi’s mağazalarının önünde de aksiyonlar yapıldı. Şık Makas pek çok ünlü marka için üretim yapıyor. Sündüz Akkan işten çıkarılmadan evvel, son denetim kısmındaydı eserleri paketliyordu. Günde 8 saat ayakta durup karşılığında taban fiyat alıyordu. Personeller artık bu memleketler arası markalara sorumluluklarını hatırlatıp Şık Makas’tan haklarını almaya çalışıyorlar.
Sündüz Akkan, hakkını alana kadar harekete kadar devam edeceğini söylüyorFotoğraf: Sündüz Akkan/Privat
Üretim Mısır’a kayıyor
1939 yılında kurumuş olan Şık Makas, İSO listesine nazaran Türkiye’nin en büyük 500 sanayi kuruluşu ortasında. Son yıllarda üretimini, öteki pek çok dokuma firması üzere, iş gücünün daha ucuz olduğu Mısır’a kaydırıyor.
Şirket Çorlu’daki fabrikasında üretimi durdururken 2024 ve 2025 yılında çıkardığı çalışanlara maaş ve tazminatlarını ödemedi.
Tokat’taki fabrikada çalışan bin 700 personel ise 7 Ekim prestijiyle geçmiş 2-3 aylık maaşlarını alamamışlardı. İş bıraktılar. Patron, sonraki gün işe dönmeyen yaklaşık bin emekçiyi işten çıkardı. Bu çalışanlar ortasında yer alan Akkan “Biz sms iletisiyle işimizden çıkarıldık, 22 kodla” diyor.
İşsizlik ödeneği de alamadılar
Kod 22 işten çıkış nedenleri ortasında “diğer” kategorisine denk geliyor. “Toplu işten çıkarma” ya da “istifa” üzere nedenler geçerli değilse, bu kategorinin işaretlenmesi gerekiyor. Bu kodla işten çıkarılanlar devletin işsizlik ödeneğinden faydalanamıyor, çoklukla kıdem ve ihbar tazminatı alamıyorlar.
İki aydır maaşını alamayan üç çocuk annesi Sündüz Akkan beş parasız işten çıkarılmıştı. “Her türlü şeyimiz aksadı” diyor.
Diğer personeller üzere o da Öz İplik-İş Sendikası’na üyeydi. Hükümete yakın HAK-İŞ federasyonuna bağlı sendika, Akkan’a nazaran bu süreçte onların yanında yer almadı. Bunun üzerine Akkan dahil yaklaşık 400 personel BİRTEK-SEN’e geçti ve hareketlerini sürdürdü.
Valilik yasağı hukuka ters çıktı
Tokat Valiliği 9 Ekim’de kentte üç günlük toplantı ve şov yasağı ilan etti. Emekçiler tekrar de aksiyonlarına devam etti. Yönetim Mahkemesi de 12 Ocak’ta bu yasağın hukuka ters olduğuna karar verdi.
Şık Makas emekçilerinin sözcüsü Buse Kara hakkında ise 10 Kasım’da cumhurbaşkanına hakaretten soruşturma açıldı. 16 gün mesken mahpusunda tutulan Kara, emekçilerin yaşadığı haksızlıkları yüksek sesle lisana getirenler ortasında yer alıyor. Fabrikada emekçilere mobbing olduğunu, kendisinin de tacize uğradığını anlatıyor. Kara “Tuvalet müsaadesini son vakitlerde 5 dakikaya indirmişlerdi. Namaz 10 dakika olacak haldeydi. Bayılmadığın ya da çok şiddetli bir ağrın olmadığı sürece revire bile göndermiyorlardı” diyor.
Anadolu’da teşvikle fabrika
Türkiye’de, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerine göre tekstil dalında 1 milyon 108 bin emekçi çalışıyor.
BİRTEK-SEN Başkanı Mehmet Türkmen üretimde teknolojinin hissesinin az olduğuna dikkat çekerek dokumanın “iş gücünün en ucuz olduğu, çalışma şartlarının, angaryanın, kayıt dışının da en yaygın olduğu, en emek yoğunluklu sektör” olduğunu söylüyor.
BİRTEK-SEN Başkanı Mehmet TürkmenFotoğraf: ANKA
Türkmen’e nazaran devlet teşvikleriyle Anadolu kentlerinde fabrika açan dokumacılık firmaları, işsizliğin ağır olduğu bu kentlerde fiyatları baskılayabiliyorlar. Milletlerarası markalar için üretim yapanlar bile, kıdemi ne olursa olsun tüm çalışanlara taban fiyat veriyor. Türkmen bu fiyatın dört kişilik ailenin açlık sonunun altında kaldığına diikkat çekiyor. Ayrıyeten kesimde uzun mesainin, resmi tatil günlerinde bile zarurî mesainin çok yaygın olduğunu ve fazla mesai fiyatının ya eksik ödendiğini ya da hiç ödenmemediğini belirtiyor.
Almanya’da da mağazaları var
Şık Makas, internet sitesindeki bilgilere nazaran Türkiye’nin en büyük denim ihracatçısı; yılda 20 milyon denim ihraç ediyor. Almanya, Polonya ve Çekya başta olmak üzere tüm Avrupa ülkelerinde Cross Jeans markasıyla satış yapıyor, ayrıyeten Zara, Mango, H&M, Levi’s, Urban Outfitters, Jack and Jones, Only üzere markalar için üretim yapıyor.
Şık Makas çalışanları Ankara’da Zara önünde de hareket yaptıFotoğraf: Buse Kara/Privat
BİRTEK-SEN Başkanı Türkmen’e göre “Bu markalar taraf oldukları kontratlar ve memleketler arası tedarik zincirinin işleyişi kuralları bakımından çalışanlara yapılan haksızlıklardan direkt sorumlu.” Yaşanan emek sömürüsünü biliyor ancak görmezden geliyorlar. Türkmen “Haksızlıklar çalışanların çabasıyla kamuoyuna yansıdığında ve artık onların marka bedelini, kamuoyundaki prestijlerini sarsma tehlikesiyle karşı karşıya kaldıklarında harekete geçiyorlar” diyor.
Şık Makas emekçilerinin uğraşında de Türkiye’de, ABD’de ve Kanada’da ünlü markaların mağazalarının önüne aksiyon yapıldı. Türkmen, markaların BİRTEK-SEN’in gönderdiği e-postalara verdikleri cevapta çalışanların haklılığını kabul ettiğini söylüyor. Ortada yasal hak olan maaş ve tazminatın ödenmemesi üzere çok açık bir durum var. Türkmen “İşverene bir baskı yaptıklarını biliyoruz. Lakin çok ağır hareket ediyorlar” diyor. Ona nazaran aslında süreci uzatıp aksiyonların çözülmesini bekliyorlar.
“Bizde de varmış bir şeyler”
Şık Makas emekçileri milletlerarası markaları da devreye sokarak haftalardır vermiş oldukları çabanın akabinde maaşlarını alabildiler. İşten çıkış kodlarının değiştirilmesini de sağladılar ve artık işsizlik ödeneğinden faydalanabiliyorlar.
Şirketten DW Türkçe’ye yapılan açıklamada, 16 Ocak prestijiyle maaşların ödendiğini ve kodların güncellendiğini belirtilirken “çalışan hakları, üzerinde uzlaşılan ödeme takvimi çerçevesinde ödenmektedir” denildi.
Açıklamada ayrıyeten, “Çalışma şartları ve hak ihlallerine yönelik tezler gerçeği yansıtmamakta olup tüm uygulamalar yasal çerçeve ve sendikal düzenlemelere uygun biçimde yürütülmektedir” tabiri kullanıldı.
Fakat BİRTEK-SEN üyesi çalışanlar kıdem ve ihbar tazminatları ve başka haklara ait taksitli ödeme planını kabul etmiyor. Alacaklarının enflasyon karşısında şimdiden eridiğini söylüyorlar.
Sündüz Akkan “Grev televizyonda gördüğümüz bir şeydi” diyor ve ekliyor: “Sonra yaptıkça dedik ki, bizde de varmış bir şeyler, hakkını aradığın vakit alabiliyormuşsun.” Akkan, tüm haklarını alana kadar direniş çadırında olacaklarını söylüyor.
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın