İran’daki İslami rejim, ülke geneline yayılan ve giderek büyüyen protesto şovları ile sarsılıyor.
Siyasi gözlemciler, İran riyalindeki bedel kaybı ve yüksek enflasyon nedeniyle başlayan şovların otoriter İslami rejime karşı ülke genelinde bir ayaklanmaya dönüştüğüne işaret ediyor.
İslami rejim devrilecek iddiası
1979 yılındaki İslam ihtilalinden bu yana en büyük kitlesel protesto şovlarına sahne olan İran’da, İslami rejimin devrilmenin eşiğine gelebileceği tez ediliyor.
İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in “isyancılara hadleri bildirilmeli” çıkışına ve güvenlik güçlerinin sert müdahalelerine karşın İran halkının sokaklara çıkmaya devam etmesi, şovlarda “diktatöre ölüm”, “Hamaney’e ölüm” üzere sloganlar atılması, otoriter İran rejimin zayıfladığı ve toplumda kaygı eşiğinin aşıldığı yorumlarını beraberinde getiriyor.
Rejimin göstericilere sert müdahalesine karşın İran halkı sokaklara çıkmaya devam ediyor.Fotoğraf: MEK/The Media Express/SIP/SIPA/picture alliance
Ancak Ortadoğu uzmanı Daniel Gerlach’a nazaran protestolar İran rejimi üzerindeki baskıyı artırmış olsa da, şimdi rejimi ayakta tutan yerde çatlaklar yaratmadı.
Zenith Mecmuası’nın genel yayın direktörlüğünü yürüten Gerlach, Alman basınına yaptığı değerlendirmede, İran rejiminin temel ögeleri olan İhtilal Muhafızları, istihbarat servisi, yargı ve din adamları içerisinde bölünme ve zayıflama eğiliminin gözlemlenmediğini söyledi.
Devrim Muhafızları ne vakit kuruldu?
Hamaney’in Cuma günü protestocuların ABD Başkanı Donald Trump’a hizmet etmekle suçlayarak İran’ın “yabancıların paralı askerleri” olarak hareket eden bireyleri güzel görmeyeceğini söylemesi, şovlara müdahalenin daha da sertleşeceği tarafında verilmiş bir bildiri olarak yorumlanıyor.
Nitekim, ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) nazaran şovlar sırasında en az 490 protestocu, 46 güvenlik vazifelisi öldü, gözaltına alınan gösterici sayısı da 10 bin 600’ü aştı.
İran rejiminin koruyucusu pozisyonundaki İhtilal Muhafızları’nın göstericileri “terörist” ilan etmesi de kitlesel katliam telaşını artırıyor.
Devrim Muhafızları, “terörist” olarak nitelendirdikleri protestocuları askeri üsleri ve kolluk kuvvetlerini amaç almakla suçladı, “İslam ihtilalinin kazanımlarını muhafazanın ve güvenliği sağlamanın kırmızı çizgi olduğunu” ilan etti.
İslam İhtilali Muhafızları Ordusu ismini taşıyan ve kısaca Pasdaran olarak isimlendirilen bu seçkin ordu, İran ihtilalinin bekçisi pozisyonunda.
1979 ihtilalinden sonra yeni iktidar sahipleri, Şah tarafından kurulan orduya güvenmedikleri için İhtilal Muhafızları ordusunu kurdu.
İran’daki protestolarda ölenlerin sayısının 500’ü aştığı bildiriliyor. Fotoğraf: Social Media/REUTERS
Dini önder Humeyni tarafından 5 Mayıs 1975’te kurulan bu seçkin ordunun vazifesi iç sistemi ve rejimin ideolojisini korumak, mümkün bir darbeyi önlemek.
Günümüzde nizamlı ordu ile birlikte İran’ın silahlı kuvvetlerini oluşturan İhtilal Muhafızları direkt İslam Cumhuriyeti’nin dini ve siyasi lideri Ali Hamaney’e bağlı.
Devlet içinde devlet
120 bini aşkın askerin misyon yaptığı İhtilal Muhafızları, İslam Cumhuriyeti liderliğinin en değerli desteği pozisyonunda.
Bünyesinde kara, hava ve deniz kuvvetleri birlikleri misyon yapıyor, yurt dışı operasyonları için de özel birliklere sahip.
Yine Humeyni tarafından 1979 yılında kurulan istekli milis teşkilatı Besic de İhtilal Muhafızları’na bağlı.
Camilerde konuşlandırılmış Besic milisleri, protesto şovlarının bastırılmasında kilit rol oynuyor. Silahlı bu milisler, sivil kıyafetlerle, protesto şovlarına şiddet uygulayarak müdahale ediyor.
İran’ın resmi istihbarat servisinden bağımsız faaliyet gösteren istihbarat örgütüne sahip İhtilal Muhafızları bünyesinde ayrıyeten “Organize Siber Hataları İzleme ve Gayret Merkezi” ismini taşıyan bir siber ordu da vazife yapıyor.
Devrim Muhafızları Ordusu’nun yurt dışı operasyonlarından sorumlu ünitesi de var. Kudüs Gücü adınını taşıyan bu ünite, İslam İhtilali’nin devlet doktrinlerini Irak, Suriye başta olmak üzere Ortadoğu geneline ihraç etme faaliyeti yürütüyor. Bu ünite ayrıyeten İran’ın Hizbullah ve Hamas üzere militan İslami örgütleri desteklemesinde de tesirli oldu.
Ekonominin ipleri de ellerinde
Devrim Muhafızları, iktisattaki nüfuzunu da büyük ölçüde genişletti, hatta kimi uzmanlara nazaran İran iktisadının denetimi bu seçkin ordunun elinde.
Pek çok doğal gaz, petrol ve stratejik altyapı projesinde, milyarlarca dolarlık yatırımda öncü rol oynayan bir inşaat holdingi olan Khatam al Anbia, İran Devranı Muhafızları’nın ekonomik ve mühendislik kolu pozisyonunda.
Şirket, 1980’lerin sonunda İran-Irak savaşından sonra ülkenin yine inşası için kuruldu.
2005’ten 2013’e kadar İhtilal Muhafızları’nın bir üyesi olan Mahmud Ahmedinejad cumhurbaşkanı olarak misyon yaptığında bu şirket ekonomik tesirini büyük ölçüde genişletti.
Günümüzde İhtilal Muhafızları devasa ekonomik işletmeler yönetiyor, motorlu araçlar, otoyollar, demiryolu çizgileri, hatta metrolar inşa ediyor.
Ülkenin petrol ve gaz sanayisi ile iç içe geçmiş durumdalar, madencilik alanında da faaliyet gösteriyor hatta barajlar da inşa ediyorlar.
Rejim, halkın fakirleşmesini umursamıyor
Artan enflasyon, halkın fakirleşmesine ve orta bölümün neredeyse yok olmasına yol açarken rejimin ekonomiyi kendi varlığını sürdürmesine yarayacak halde yönetmesi, son protesto şovlarını tetikleyen en değerli etken olarak bedellendiriliyor.
DW’ye konuşan Alman-İranlı aktivist Daniela Sepheri İran halkının çok büyük ekonomik kahırlar yaşadığına dikkat çekiyor:
“Zengin ile fakir ortasındaki uçurum o kadar derinleşti ki İran’da artık orta sınıf yok oldu. Seçkinler zenginleştikçe, fakirler daha da fakirleşti.”
İnternet kesintisi ve bağlantı ağlarının engellenmesi nedeniyle İran’da protesto şovlarında yaşanan şiddet olayları hakkında bilgi edinmek çok güç.
Daniela Sepheri ise “Bize müthiş katliam haberleri ulaşıyor. Yalnızca son iki yahut üç gün içinde binlerce insanın öldürüldüğünü varsayabiliriz” diyor.
Yoksulluğun ve gelir adaletsizliğinin arttığı İran’da çocuklar küçük yaşta çalışmak zorunda kalıyor.Fotoğraf: IRNA
İran rejiminin protestoları her vakit şiddet yoluyla bastırdığına dikkat çeken Sepheri, “Daha evvelki protestolarda da gördük, rejim halkın taleplerini umursamadığı için protestolara şiddet uygulayarak cevap veriyor” değerlendirmesini aktarıyor.
Ancak aktivist Sepheri, son günlerde İran’da protestoculara uygulanan şiddetin boyutunun tanım edilemez olduğunu söylerken, “Ben şahsen böylesine hiç şahit olmadım” kelamlarını kaydediyor.
Almanya’da İran’a yaptırımların sertleştirilmesi davetleri artıyor
İran’da protestoların şiddet yoluyla bastırılması, Almanya’da reaksiyonlara yol açıyor.
Alman siyasetçiler, arka arda açıklamalarla İran rejimine yaptırımların sertleştirilmesi davetleri yapıyor.
Hem hükümeti oluşturan partilerin milletvekilleri, hem de muhalefet partileri İran İhtilal Muhafızları’nın AB tarafından terör örgütü olarak sınıflandırılmasını talep ediyor.
Yeşiller Partisi Dış Siyaset Uzmanı Omid Nouripour, Friedrich Merz başbakanlığındaki Alman hükümetini İran’daki protesto hareketini destekleme daveti yaptı.
Rejimin paramiliter güçlerinin AB tarafından terör örgütü olarak sınıflandırılması gerektiğini söyleyen Nouripour, ayrıyeten İran rejiminin üst seviye yetkililerinin Avrupa’daki mal varlıklarının da dondurulması gerektiğini söyledi.
Koalisyon hükümetinin ortağı Toplumsal Demokrat Parti’nin (SPD) Dış Siyaset Uzmanı Adis Ahmetovic de Alman hükümetinin Tahran rejimine çok net bir sinyal göndermesi gerektiğini savundu, “İran’ın barışçıl ve kendi yazgısını tayin eden bir dönüşümü için yolu açmanın vakti geldi” dedi.
SPD’li siyasetçi ayrıyeten İran’a hudut dışı süreçlerinin “şimdilik durdurulması” gerektiğini savundu, İran İhtilal Muhafızları’nın AB’nin terör örgütleri listesine dahil edilmesi gerektiğini kaydetti.
Başbakan Merz’in partisi Hristiyan Demokrat Birlik’ten (CDU) de benzeri bir açıklama geldi.
CDU’lu milletvekili Jürgen Hardt, AB’nin İran İhtilal Muhafızları’nın Avrupa’daki faaliyetlerini engellemesi gerektiğini savundu.
DW, Reuters, AFP, AP, dpa/ DA, HS
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın