ABD doları, 2025’te başlayan düşüş trendini sürdürerek kıymetli para üniteleri karşısında paha kaybetmeye devam ediyor. Geçen yıl ABD para ünitesi, yaklaşık son on yılın en sert paha kaybını yaşadı.
2025 yılında doların, farklı para ünitelerinden oluşan bir döviz sepeti karşısındaki kaybı yüzde ona yaklaştı. 2026 yılının başından bu yana ise paha kaybı yüzde 2,6’ya ulaştı.
Doların bedel kaybı euro ve öteki para üniteleri üzerinde de tesirli oluyor. Avrupa’nın ortak para ünitesi euro, 2021’den bu yana birinci defa 1,20 ABD doları düzeyini gördü. İngiliz sterlini ve Japon yeni de dolar karşısında yeni doruklara ulaştı.
Yatırımcıların inancı Trump nedeniyle azalıyor
Birçok ekonomist ve analist, doların süregelen bedel kaybını, yatırımcıların ABD para ünitesine duyduğu itimadın azalmasına bağlıyor. Bunun temel nedenlerinden biri olarak, ABD Başkanı Donald Trump’ın politikalarının öngörülemezliğinin sürüyor oluşu gösteriliyor.
Bazı çevreler ise, Trump ve iktisat grubunun değerli bir kısmının, ABD ihracatını ucuzlatarak daha rekabetçi hâle getirmek maksadıyla doların bedel kaybetmesini şuurlu olarak istediği görüşünde. Trump, bu istikametteki argümanları yatıştırmak için şimdi rastgele bir atılım yapmış değil. Birkaç gün evvel kendisine doların zayıflamasından kaygı duyup duymadığı sorulduğunda, “Hayır, bunu mükemmel buluyorum” karşılığını verdi.
Şu anda ABD Merkez Bankası (Fed) Yönetim Kurulu üyesi olan, Trump’ın eski iktisat danışmanlarından Stephen Miran, Kasım 2024’te “küresel ticaret sisteminin tekrar yapılandırılmasına” ait bir rehber yayımladı. Bu evrakta, ABD’nin ticaret açığını azaltmak için gümrük tarifeleri ve doların paha kaybı kıymetli araçlar olarak sıralandı.
Bu durum Avrupa’yı neden ilgilendiriyor?
Doların zayıflığı sırf ABD iktisadını etkilemekle kalmayıp, euro bölgesi iktisadı ve euro üzerinde de sonuçlar doğuruyor. Avrupa Birliği’nin ortak para ünitesi euro, 2025 yılında dolar karşısında yüzde 13 kıymet kazandı. Bu, 2017’den bu yana görülen en güçlü artış oldu.
Araştırma şirketi Capital Economics’te euro bölgesinden sorumlu başekonomist yardımcısı Jack Allen-Reynolds, euronun yükselişinin “AB’de ekonomik performans, iş gücü piyasası ve hanelerin mâli durumu açısından kıymetli bir rol oynadığını” söylüyor. Allen-Reynolds, DW’ye yaptığı açıklamada, “Daha güçlü bir euro, ihracatı daha az rekabetçi hâle getirir ve bu da bölgedeki üreticilere ziyan verir” diye konuştu. Öte yandan ithalatın ucuzlamasının tüketici fiyatlarını aşağı çektiğini de söyledi.
Oxford Economics’te euro bölgesi başekonomisti olan Ricardo Amaro ise, euronun dolar karşısında daha da yükselmesinin, ABD’ye ağır ihracat yapan Avrupalı şirketlerin rekabet gücünü zayıflatabileceğini tekrarlıyor. Amaro’ya nazaran bu durum, ABD eserlerinin Avrupa’da ucuzlamasıyla kısmen dengelenebilir. Lakin genel olarak, mevcut döviz kurunun bu düzeyde kalması hâlinde Avrupa’daki büyüme olumsuz etkilenecek.
Amaro, DW’ye yaptığı değerlendirmede, “Hesaplamalarımıza nazaran, Temmuz sonunda varılan fakat Trump’ın Grönland ve ek gümrük vergileri tehdidiyle donudurulan AB-ABD ticaret muahedesi sonrasında referans alınan 1,16 dolar düzeyi yerine, euro-dolar kuru mevcut 1,20 düzeyinde kalırsa, euro bölgesinin bu yılki Gayrisafi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) yaklaşık yüzde 0,2 daha düşük olur” dedi.
ABD pazarı, Avrupalı üreticiler için hayati kıymet taşıyor Fotoğraf: Evelyn Hockstein/Reuters
İhracatçılar için karmaşık tablo
Brüksel merkezli niyet kuruluşu Bruegel’de makroekonomist olan Zsolt Darvas ise aksine optimist. Euronun bugünkünden çok daha yüksek pahalandığı periyotlarda bile Avrupa ihracatının yeterli performans göstermeye devam ettiğine dikkat çekiyor.
Darvas, mevcut 1,20 dolar düzeyinin, 2021’deki düzeylerin altında ve 2004-2014 periyodunda sıkça görülen 1,30 ila 1,50 dolar aralığının da besbelli biçimde gerisinde olduğunu söylüyor. “Son periyotta doların hafif paha kaybının Avrupa’da kayda bedel ekonomik meselelere yol açması beklenmiyor” diyen Darvas, buna karşın Trump’ın gümrük tarifesi siyasetlerinden önemli formda etkilenen ihracatçılar için, olumsuz bir döviz kurunun “ek bir darbe” manasına gelebileceğine dair tasaların bulunduğunu da belirtiyor.
Goldman Sachs datalarına nazaran, Avrupa’nın en büyük şirketlerini kapsayan STOXX Europe 600 endeksindeki firmalar gelirlerinin yaklaşık yüzde 30’unu ABD’den elde ediyor.
Ricardo Amaro’ya nazaran, zayıf dolar bilhassa ilaç ve otomotiv dallarını olumsuz etkileyebilir. Fakat Amaro, ABD’nin Avrupa menşeli ilaçlara olan bağımlılığının muhtemel ziyanları kısmen telafi edebileceğini de söz ediyor.
Jack Allen-Reynolds ise, son yıllarda Euro Bölgesinin ihracatının genel olarak zayıf seyrettiğini, bunun da bilhassa Çin’den gelen yüksek rekabetten kaynaklandığını vurguluyor. Allen-Reynolds, “Şu ana kadarki gelişmelerin Avrupa ihracatına olan talep üzerinde çok büyük bir tesiri olacağını düşünmüyoruz. Fakat yardımcı da olmayacaklar” tabirlerini kullandı.
Avrupa Merkez Bankası’nın euronun giderek daha fazla güç kazanmasına karşı nasıl bir tavır izleyeceği merak konusuFotoğraf: Daniel Kalker/picture alliance
Avrupa Merkez Bankası devreye girmeli mi?
Euronun dolar karşısında yükselmesi, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB, AMB) rastgele bir halde müdahale edip etmemesi gerektiğine dair spekülasyonları da beraberinde getirdi.
Avusturya Merkez Bankası Başkanı Martin Kocher, euronun son devirdeki yükselişini “ılımlı” olarak nitelendiriyor. Lakin Kocher’e nazaran, euro daha da paha kazanırsa, ECB’nin müdahale etmesi gerekebilir.
Ricardo Amaro, ECB’nin halihazırda piyasa beklentilerini etkilemeye çalıştığını belirtiyor. Buna örnek olarak, üst seviye ECB yetkililerinin “durumu izlediklerini” ve “son gelişmelere ait telaşlarını lisana getirmelerini” gösteriyor. Amaro’ya nazaran bu telaffuzlar, faiz indirimi ihtimalini gündeme getirerek euronun kıymet kazanmasına karşı bir tesir yaratıyor.
Jack Allen-Reynolds da, şu ana kadarki kur hareketleri nedeniyle acil bir adım atılmasını gerekli görmüyor. Fakat yıl içinde yaşanabilecek ilave gelişmelerin, ECB’yi faiz indirimine yöneltebileceğini düşünüyor.
Mevcut durumda enflasyon üzerindeki tesirin neredeyse sıfır olduğunu ve hiçbir dalın bilhassa kırılgan olmadığını savunan Zsolt Darvas ise, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Döviz kurları son on yıllarda büyük dalgalanmalar yaşadı. Şirketler, bugün gördüğümüzden çok daha büyük dalgalanmalarla başa çıkmaya alışkın.”
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın