Avrupa Birliği (AB) Komitesi Lideri Ursula von der Leyen ile Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa çok değerli bir misyon için bugün Paraguay’da. Güney Amerika Ortak Pazarı (Mercado Común del Sur – MERCOSUR) ile AB ortasında 25 yıl müzakere edilen hür ticaret mutabakatı (STA), nihayet merasimle MERCOSUR devir başkanlığını yürüten Paraguay’da imzalanıyor.
Anlaşma; AB ile MERCOSUR üyesi Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay’ı kapsayan ve 700 milyondan fazla nüfusun yaşadığı bölgeleri birbirine bağlayan, dünyanın en büyük hür ticaret alanlarından birini oluşturmayı hedefliyor. Bolivya da MERCOSUR kümesine dahil olsa da başlangıçta mutabakatın bir modülü olmayacak.
25 yıldır müzakere edilen muahede; Fransa ve Polonya üzere kimi ülkelerin itirazlarına karşın AB üyesi 27 ülkenin 21’inin nitelikli oy çokluğuyla geçen hafta kabul edilmişti.
Türkiye’de ise asıl tartışma, masada olmadığı halde ülkenin bu muahedenin sonuçlarından etkilenip etkilenmeyeceği sorusu etrafında şekilleniyor. Uzmanlara nazaran Türkiye, AB ile Gümrük Birliği bağlantısı nedeniyle muahedenin direkt tarafı olmasa da, bilhassa tarım ve sanayi eserlerinde rekabet istikrarlarını değiştirebilecek bir tabloyla karşı karşıya kalabilir.
Masada yok lakin denklemde: Türkiye neden etkileniyor?
Anlaşma kapsamında AB ile MERCOSUR ortasında ticareti yapılan malların yaklaşık yüzde 91’inde gümrük vergilerinin kaldırılması planlanıyor. AB Kurulu’nun hesaplamalarına nazaran, AB’nin MERCOSUR ülkelerine yıllık ihracatı bu sayede yüzde 39 oranında, yani yaklaşık 49 milyar euro büyüme kaydedebilir. 2024 prestijiyle iki taraf ortasındaki ticaret hacmi 111 milyar euroyu bulmuş durumda.
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Paraguay’daki imza merasimi öncesi Brezilya’ya gitti Fotoğraf: Mauro Pimentel/AFP
Türkiye açısından tartışmanın merkezinde ise Gümrük Birliğiyer alıyor. DW Türkçe’ye konuşan Kocaeli Sanayi Odası ve İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, AB’nin hür ticaret ağının Türkiye ile uyumsuz biçimde genişlediği görüşünde. Zeytinoğlu, “AB ve Türkiye’nin STA’ları ortasında bir dengesizlik bulunuyor. AB’nin STA’ları 80’e yakınken Türkiye’nin 24 STA’sı yürürlükte bulunuyor” diyor.
Bu dengesizliğin Türkiye açısından dezavantaj yarattığını vurgulayan Zeytinoğlu, MERCOSUR muahedesinin ölçeğinin bu sorunu daha görünür hale getirdiğini belirtiyor. Mutabakatın dünyanın en büyük özgür ticaret alanını oluşturacağını tekrarlayan Zeytinoğlu, “Türkiye gümrük birliği partneri olduğu için bundan direkt etkileniyor” diye ekliyor. Zeytinoğlu’na nazaran, AB ülkelerinin MERCOSUR ülkeleri pazarına manisiz erişimi kelam konusu iken “Türkiye bu haklardan yararlanamayacak.” Bu durumun “hem AB üzerinden dolaylı ticaret baskısı” hem de “AB pazarında bilhassa tarım açısından artan rekabet” manasına geldiğini söylüyor.
Dünyanın en büyük özgür ticaret alanı nasıl şekilleniyor?
Anlaşmanın içeriğine bakıldığında; AB ülkeleri MERCOSUR ülkelerine daha çok araba ve kimyasal eserler ihraç ederken, Güney Amerika’dan yüklü olarak tarım eserleri ve ham unsur ithal ediliyor. Mutabakatın Avrupa’nın ilaç, makine sanayi ve araba sanayisi için büyük avantajlar sağlayacağı öngörülüyor. Araba dalında MERCOSUR ülkelerine uygulanan yüzde 35’e varan gümrük vergilerinin kaldırılması bu avantajlardan biri olarak görülüyor. Buna karşılık; sığır ve tavuk eti üzere kimi tarım eserlerinde AB iç pazarını korumak hedefiyle kota ve ek teminat düzenekleri da muahedeye dahil edildi.
Kocaeli Sanayi Odası ve İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) Başkanı Zeytinoğlu’na göre Türkiye açısından asıl kırılgan alan tarım: “Özellikle tarım eserlerinde bu baskıyı hissedebiliriz” kaygısını lisana getiriyor. Tarım eserlerinin Gümrük Birliği’ne dahil olmadığını, fakat işlenmiş tarım eserlerinin kapsama girdiğini hatırlatan Zeytinoğlu, Paydaşlık Kurulu’nun 1/98 sayılı kararıyla tarımda özgürleşmenin zati uzun müddettir hedeflendiğini de anımsatıyor.
Bu karara nazaran AB ile Türkiye ortasında tarım eserleri ithalatı ve ihracatında ölçü kısıtlamaları ile eş tesirli önlemlerin kaldırılması öngörülmüştü. Lakin Gümrük Birliği’nin güncellenmesi sürecinde tarım ticaretinin özgürleştirilmesi gaye olarak benimsenmesine karşın, bu süreç fiilen başlatılamadı.
Brezilya ve Arjantin rekabeti Türkiye’yi nasıl zorlar?
Buna karşın Türkiye’nin AB’ye kıymetli bir tarım ihracatı bulunduğunu da vurgulayan Zeytinoğlu, 2025’ten itibaren kanatlı ihracatının da başladığını hatırlatıyor. Brezilya ve Arjantin üzere tarım ve hayvancılıkta güçlü üreticilerin AB pazarına hür ticaretle girmesinin, Türkiye’nin bu alanlardaki rekabet gücünü zayıflatabileceğini söylüyor.
Brezilya’da çiftçi bir bayan kahve çekirdeklerini eliyorFotoğraf: Douglas Magno/AFP
AB pazarına MERCOSUR ülkelerinden gümrüksüz ya da düşük vergili eser girişinin Türkiye’ye tesirinin ise kısa vadeden fazla orta vadede hissedileceği öngörülüyor. MERCOSUR ülkelerinin tahıl ve hayvancılık eserlerinde değerli bir ihracatı bulunduğuna dikkat çeken Zeytinoğlu, “Bu durum direkt kısa vadede bir baskı oluşturmasa da orta vadede rekabeti olumsuz etkileyebilir” değerlendirmesini yapıyor.
Meyve-sebzede ise tablo farklı. Bunların ticareti açısından olumsuz tesirin daha hudutlu olacağını belirten Zeytinoğlu, bu alanda pestisit oranlarının düşürülmesi ve AB’nin SPS (sıhhi ve bitki sıhhati önlemleri) standartlarına ahengin belirleyici olacağını vurguluyor.
AB içinde kimler çıkarlı, kimler dertli?
AB içinde mutabakata yönelik çekinceler büsbütün ortadan kalkmış değil. Fransa başta olmak üzere birtakım ülkeler, Güney Amerika’dan gelecek ucuz tarım eserlerinin kendi çiftçilerini güç durumda bırakacağını tekrarlıyor. Polonya, Macaristan ve İtalya da kendi lokal sanayileri için emsal tasaları lisana getirmişti. Lakin İtalya’nın Brüksel tarafından tanınan özel imtiyazlarla ikna edilmesi üzerine şerhini çekmesiyle muahede, “nitelikli çoğunluk” ile ismi geçen ülkelerin itirazlarına karşın 9 Ocak’ta kabul edildi.
Buna karşılık AB’nin lokomotif ülkesi Almanya ve ülkenin sanayi etrafları, MERCOSUR mutabakatını ihracat ve istihdam açısından değerli bir fırsat olarak görüyor. Alman Sanayi ve Ticaret Odası’na (DIHK) nazaran, 12 bin 500 Alman şirketi bölgeye ihracat yapıyor ve bunların yüzde 72’sini küçük ve orta ölçekli işletmeler oluşturuyor. Alman sanayicileri ayrıyeten, Avrupa’nın elektrikli arabalar için gereksinim duyduğu lityum ve bakır üzere hammaddeleri de Güney Amerika’dan temin etmeyi hedefliyor.
Türkiye için çıkış yolu ne: Muhafaza mı, güncelleme mi?
Bu tablo karşısında Türkiye’nin seçeneklerine ait değerlendirmesinde Zeytinoğlu, “Sektörel müdafaa tedbirleri bilhassa acil durumlarda iç pazar açısından korunma sağlar” diyor. Lakin daha kapsamlı ve sürdürülebilir tahlil üretilmesi gerektiğini belirten Zeytinoğlu, “en mantıklı çözüm”ün Gümrük Birliği’nin güncellenmesi sürecinin bir an evvel başlatılması ve STA sorunu başta olmak üzere iki taraf için de zorluk yaratan problemlerin müzakere yoluyla çözülmesi olduğunu söylüyor.
Zeytinoğlu, AB’nin MERCOSUR STA’sını 25 yılda tamamladığını hatırlatarak, Türkiye’nin Gümrük Birliği’nin güncellenmesini “en acil kıymetlendirilmesi gereken hedef” olarak görüyor.
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın