İran’daki İslami rejim, ülke geneline yayılan şiddetli protesto şovlarının akabinde birkez daha ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri müdahale tehdidi ile karşı karşıya.
1979 yılındaki İslam ihtilalinden bu yana en büyük kitlesel protesto şovlarından birine sahne olan İran’da, sokaklarda görece sûkunet sağlanmış olsa da İslami rejimin devrilmenin eşiğinde olabileceği argüman ediliyor.
İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in “isyancılara hadleri bildirilmeli” çıkışını izleyen ve binlerce sivilin vefatıyla sonuçlanan güvenlik güçlerinin sert müdahalesinin akabinde otoriter rejimin akıbeti Trump’ın tehditleri karşısında meçhul bir sürece girdi.
Ortadoğu uzmanı Daniel Gerlach’a nazaran ise İran rejimi üzerinde baskı artmış olsa da, şimdi rejimi ayakta tutan tabanda çatlaklar yaratmadı.
Zenith Mecmuası’nın genel yayın direktörlüğünü yürüten Gerlach, Alman basınına yaptığı değerlendirmede, İran rejiminin temel ögeleri olan İhtilal Muhafızları, istihbarat servisi, yargı ve din adamları içerisinde bölünme ve zayıflama eğiliminin gözlemlenmediğini söyledi.
Devrim Muhafızları ne vakit kuruldu?
Başkent Tahran dahil ülke genelinde sokakların karıştığı bu yılın ilk iki haftasında Hamaney protestocuları ABD Başkanı Donald Trump’a hizmet etmekle suçlamış, İran rejiminin koruyucusu pozisyonundaki İhtilal Muhafızları da göstericileri “terörist” ilan etmişti.
İslam İhtilali Muhafızları Ordusu ismini taşıyan seçkin ordu, İran ihtilalinin bekçisi pozisyonunda.
1979 ihtilalinden sonra yeni iktidar sahipleri, Şah tarafından kurulan orduya güvenmedikleri için İhtilal Muhafızları ordusunu kurdu.
Rejimin göstericilere sert müdahalesine karşın İran halkı haftalarca sokağa çıkmayı sürdürdüFotoğraf: MEK/The Media Express/SIP/SIPA/picture alliance
Dini önder Humeyni tarafından 5 Mayıs 1975’te kurulan bu seçkin ordunun misyonu iç tertibi ve rejimin ideolojisini korumak, muhtemel bir darbeyi önlemek.
Günümüzde tertipli ordu ile birlikte İran’ın silahlı kuvvetlerini oluşturan İhtilal Muhafızları direkt İslam Cumhuriyeti’nin dini ve siyasi lideri Ali Hamaney’e bağlı.
Devlet içinde devlet
120 bini aşkın askerin vazife yaptığı İhtilal Muhafızları, İslam Cumhuriyeti liderliğinin en kıymetli desteği pozisyonunda.
Bünyesinde kara, hava ve deniz kuvvetleri birlikleri vazife yapıyor, yurt dışı operasyonları için de özel birliklere sahip.
Yine Humeyni tarafından 1979 yılında kurulan istekli milis teşkilatı Besic de İhtilal Muhafızları’na bağlı.
Camilerde konuşlandırılmış Besic milisleri, protesto gösterilerinin bastırılmasında kilit rol oynuyor. Silahlı bu milisler, sivil kıyafetlerle, protesto şovlarına şiddet uygulayarak müdahale ediyor.
İran’ın resmi istihbarat servisinden bağımsız faaliyet gösteren istihbarat örgütüne sahip İhtilal Muhafızları bünyesinde ayrıyeten “Organize Siber Kabahatleri İzleme ve Çaba Merkezi” ismini taşıyan bir siber ordu da vazife yapıyor.
Devrim Muhafızları Ordusu’nun yurt dışı operasyonlarından sorumlu ünitesi de var. Kudüs Gücü adınını taşıyan bu ünite, İslam İhtilali’nin devlet doktrinlerini Irak, Suriye başta olmak üzere Ortadoğu geneline ihraç etme faaliyeti yürütüyor. Bu ünite ayrıyeten İran’ın Hizbullah ve Hamas üzere militan İslami örgütleri desteklemesinde de tesirli oldu.
Ekonominin ipleri de ellerinde
Devrim Muhafızları, iktisattaki nüfuzunu da büyük ölçüde genişletti, hatta kimi uzmanlara nazaran İran iktisadının denetimi bu seçkin ordunun elinde.
İran’daki protestolarda binlerce kişi hayatını kaybetmiştiFotoğraf: Social Media/REUTERS
Pek çok doğal gaz, petrol ve stratejik altyapı projesinde, milyarlarca dolarlık yatırımda öncü rol oynayan bir inşaat holdingi olan Khatam al Anbia, İran Dönemi Muhafızları’nın ekonomik ve mühendislik kolu pozisyonunda.
Şirket, 1980’lerin sonunda İran-Irak savaşından sonra ülkenin tekrar inşası için kuruldu.
2005’ten 2013’e kadar İhtilal Muhafızları’nın bir üyesi olan Mahmud Ahmedinejad cumhurbaşkanı olarak vazife yaptığında bu şirket ekonomik tesirini büyük ölçüde genişletti.
Günümüzde İhtilal Muhafızları devasa ekonomik işletmeler yönetiyor, motorlu araçlar, otoyollar, demiryolu sınırları, hatta metrolar inşa ediyor.
Ülkenin petrol ve gaz sanayisi ile iç içe geçmiş durumdalar, madencilik alanında da faaliyet gösteriyor hatta barajlar da inşa ediyorlar.
Rejim, halkın fakirleşmesini umursamıyor
Artan enflasyon, halkın fakirleşmesine ve orta kısmın neredeyse yok olmasına yol açarken rejimin ekonomiyi kendi varlığını sürdürmesine yarayacak halde yönetmesi, son protesto şovlarını tetikleyen en kıymetli etken olarak bedellendiriliyor.
DW’ye konuşan Alman-İranlı aktivist Daniela Sepheri İran halkının çok büyük ekonomik kahırlar yaşadığına dikkat çekiyor:
“Zengin ile fakir ortasındaki uçurum o kadar derinleşti ki İran’da artık orta sınıf yok oldu. Seçkinler zenginleştikçe, fakirler daha da fakirleşti.”
İnternet kesintisi ve bağlantı ağlarının engellenmesi nedeniyle İran’da protesto şovlarında yaşanan şiddet olayları hakkında bilgi edinmek çok güç.
Daniela Sepheri ise “Bize vahim katliam haberleri ulaşıyor. Yalnızca son iki yahut üç gün içinde binlerce insanın öldürüldüğünü varsayabiliriz” diyor.
İran rejiminin protestoları her vakit şiddet yoluyla bastırdığına dikkat çeken Sepheri, “Daha evvelki protestolarda da gördük, rejim halkın taleplerini umursamadığı için protestolara şiddet uygulayarak karşılık veriyor” değerlendirmesini aktarıyor.
Ancak aktivist Sepheri, son günlerde İran’da protestoculara uygulanan şiddetin boyutunun tanım edilemez olduğunu söylerken, “Ben şahsen böylesine hiç şahit olmadım” kelamlarını kaydediyor.
DW,Reuters,AFP,AP,dpa / DA,HS,MUK
Kaynak: DW
Bir yanıt bırakın